WETENSWAARDIGHEDEN

1. LEEMBOUW VROEGER EN NU

Mensen hebben altijd al huizen gebouwd van leem. Het is natuurlijk om gebruik te maken van het materiaal dat in je omgeving aanwezig is. Dat kost niets, behalve de creativiteit en moeite die je erin stopt.

In bosrijke gebieden bouwde men sinds oudste tijden huizen van boomstammen. In gebieden waar minder hout voorkwam, maakt men meer gebruik van leem.

De eenvoudigste vorm van huizenbouw is de zogenaamde hutkom. Maak een gat in de grond en bouw hier overheen een dak van houtstammen, plaggen en riet of stro.

In warme en droge streken bouwde en bouwt men met leem huizen in allerlei vormen. In het oude Sumerië werden sinds 5000 jaar geleden huizen gebouwd van aan de lucht gedroogde leemtichels.

De Chinese Muur is voor een groot deel met leem gebouwd.

In Nederland werden al bijna 7000 jaar geleden grote boerderijen met leem gebouwd. De oudste boerendorpen in Nederland zijn gevonden langs de Maas in Zuid-Limburg. De zogeheten bandceramiekers zetten eiken palen in de grond, maakten hierop een dak en bouwden muren van gevlochten twijgen afgedekt met een laag leem. Het grootste gevonden huis had een lengte van 30 meter. De leem werd gewonnen uit kuilen die naast de huizen gegraven werden.

Volgens hetzelfde patroon werden ook huizen gebouwd in de latere steentijd, de bronstijd en de ijzertijd.

Pas met de komst van de Romeinen begon men in deze streken huizen van steen te bouwen. De Saksen bouwden echter gewoon weer lemen boerderijen. In de steden ging men o.a. vanwege het brandgevaar geleidelijk over op het gebruik van steen als bouwmateriaal, maar op het platteland bleef leem lange tijd een veelgebruikt product.

In Frankrijk bestaan huizen met muren van gestampte leem. Deze huizen zijn al meer dan 300 jaar bewoond.

In Duitsland zijn er huizen met een hoogte van zes verdiepingen waarvan de muren geheel uit leem zijn gemaakt. Deze huizen werden gebouwd in het begin van de 19^de eeuw. Veel bewoners van deze hoogbouw weten niet eens dat de muren van hun huis van leem zijn.

Leembouw wordt momenteel in Nederland niet veel toegepast. Toch kan men heel goed met leem bouwen. Om de buitenmuren tegen regenwater te beschermen moet men een goede stuclaag opbrengen en de dakrand voldoende laten uitsteken. Het materiaal leent zich goed voor zelfbouw.

De kennis over leembouw is voor een groot deel verloren gegaan. Slechts een klein aantal architecten en aannemers in Nederland weet met leem om te gaan. Het wonen in een huis gebouwd met leem en andere natuurproducten geeft veel voldoening, zeker als men zelf aan de bouw heeft meegewerkt.

Het materiaal is niet duurder dan gangbare bouwmaterialen. Wel moet men extra tijd investeren. Door zelf mee te helpen aan de bouw kan men op betaalde manuren besparen. Zo krijg je een prachtig huis voor een normale prijs.

Binnen kan men relatief eenvoudig het klimaat verbeteren en het woonplezier verhogen door muren te stuken met leem. Binnenmuren kan men relatief eenvoudig van leemstenen maken of van op vlechtwerk gestuukte leemmassa. Ook vloeren zijn met leem te maken. Vroeger werd dit algemeen toegepast voor de deel waar de dieren op stal stonden.

In onder andere Amerika, Australië en Oostenrijk heeft men al meer ervaring met de toepassing van strobalen in combinatie met leembouw. Muren worden opgetrokken met strobalen die aan beide zijden bepleisterd worden met een stuuk van leem, kalk of een combinatie hiervan. Deze vorm van bouwen lijkt veelbelovend te zijn, maar is in Nederland nog nauwelijks toegepast.