WETENSWAARDIGHEDEN

4. VOOR- EN NADELEN VAN HET BOUWEN MET LEEM

VOORDEEL: LEEM REGULEERT DE LUCHTVOCHTIGHEID
Leem is een bouwstof die veel water kan opnemen. Om een voorbeeld te geven: in een vochtige ruimte kan de buitenste laag van een leemmuur in 48 uur zo’n 300 gram water per m2 opnemen. Blijft het vochtig in de ruimte dan kan de muur nog meer water opnemen omdat het water dieper de muur intrekt. Als de luchtvochtigheid daalt, geeft de muur het vocht weer af. Op die manier reguleren leemmuren de luchtvochtigheid in een huis.
In een huis met leemmuren in Duitsland werd vijf jaar lang de luchtvochtigheid gemeten. Gemiddeld mat de relatieve luchtvochtigheid ongeveer 50 %, met een variatie van ongeveer 5 %.
Een luchtvochtigheid van 50 % is in een woonhuis nagenoeg ideaal.
Onderzoek aan de Universiteit van Kassel in Duitsland toonde aan dat leemstenen onder bepaalde condities 30 keer zoveel vocht op konden nemen als massieve bakstenen.

VOORDEEL: LEEM IS VOLSTREKT NATUURLIJK
Leem is een natuurproduct. Het komt (bijna) overal voor. Dit betekent dat transportkosten laag blijven. Ook omdat er bijna geen energie nodig is om leem toe te passen in de bouw, draagt leembouw bij aan een zuinig energiegebruik.
Als je lemen huis na enkele generaties wonen afgebroken wordt, kunnen je klein- of achterkleinkinderen hetzelfde materiaal gewoon opnieuw gebruiken of terugbrengen in hun tuin. Er gaat niets verloren en er ontstaat in het geheel geen afval.
Leem heeft ook de eigenschap om vocht te ontrekken aan hout waarmee het in contact is. Dit betekent dat je dit hout niet of bijna niet hoeft te behandelen tegen bederf.
De combinatie van leem en hout met stro geeft een geborgen gevoel. Je komt in een huis te wonen dat aangenaam en veilig aandoet.

VOOR- OF NADEEL: BOUWEN MET DE SEIZOENEN MEE
Als men een muur van leem heeft opgetrokken, dan zal deze moeten drogen voor men met de afwerking met stuuk kan beginnen. Dit drogen kan verscheidene maanden in beslag nemen en moet eigenlijk in de zomer gebeuren. Dit betekent dat men in de winter de bouw moet voorbereiden.
Strobalen mogen niet vochtig worden. Een goede oplossing is het om van een huis eerst de funderingen, het skelet en het dak te maken. Droog onder het dak kan men vervolgens in de lente en de zomer de muren van stro en leem optrekken. In de herfst, voor de vorst invalt, kan gestuukt worden.

NADEEL: LEEM IS NIET WATERVAST
Een muur van leem kan heel goed waterdamp opnemen, maar slagregens en lekwater doen leem verslappen. Dit betekent dat lemen buitenmuren goed beschermd moeten worden. In arme en droge landen repareert men de schade eenvoudig na de regentijd. In het natte Nederland moet men dit probleem oplossen door een overstaand dak en het stuken van de leemmuur met een waterdichte laag, bijvoorbeeld van kalk. Ook wordt wel een afdekking met houtdelen toegepast.

NADEEL: LEEMBOUW HEEFT MOMENTEEL WEINIG TRADITIE
Het valt niet mee een architect en aannemer te vinden die genoeg van leembouw afweten. Men zal zelf moeite moeten doen zich in te lezen en ervaring op te doen.
Soms is het wat lastiger om een bouwvergunning te krijgen omdat overheden niet bekend zijn met deze bouwmethode.
Een groot deel van deze moeilijkheid overwint men door een lemen huis op een standaardfundering te zetten en de leembouw te combineren met houtskeletbouw. Deze eerste fasen van de bouw kunnen door praktisch iedere aannemer uitgevoerd worden. Het houten skelet van het huis wordt dan opgevuld met leem, hout, stro en kalk. Deze werkzaamheden zijn uitermate geschikt voor zelfbouw.